[admin]

printtool
(jako root w X-terminalu) Narzędzie konfiguracyjne do twojej drukarki (drukarek). Ustawienia są zapisywane w /etc/printcap i (głównie w) /var/spool/lpd.

setup
(jako root) Konfiguruje myszę, kartę dźwiękową, klawiaturę, X-window usługi systemowe. Istnieje wiele narzędzi konfiguracyjnych, właściwych dla danych dystrybucji, setup jest domyślnyw RedHat'cie. Mandrake 7.9 oferuje bardzo przyjemny DrakConf .

linuxconfig
(jako roo, albo w trybie tekstowym albo w X-terminal'u). Masz dostęp i możesz modyfikować setki ustawień tym programem. Bardzo użyteczny -- nie zmieniaj zbyt wielu rzeczy w tym samym czasie, i bądź ostrożny ze zmienianiem rzeczy, których nie rozumiesz. Redhat'owskie narzędzie konfiguracji sieci netconf jest wycinkiem z linuxconfig, dzięki czemu jest prostsze i czasami łatwiejsze w użyciu.

xvidtune
(w X-terminal'u) Zmienia ustawienia Xserwera dla wszystkich rozdzielczości, w celu zlikwidowania czarnych boków, przesunięcia ekranu w lewo/prawo/górę/dół etc. (Najpierw użyj regulatorów na twoim monitorze, by dopasować ekran w trybie tekstowym). Następnie użyj xvidtune by dopasować częstotliwości monitora dla każdej rozdzielczości, tak, aby ekran dobrze mięścił się w twoim monitorze. By zmiany zostały na stałe, wyświetl częstotliwości na ekranie a następnie przenieś je do /etc/X11/XF86Config.

alias ls="ls --color=tty"
Utwórz alias dla komendy "ls", by zmienić jej format na kolorowy. W tym przykładzie, alias jest nazwany także "ls" i opcja "kolor" jest przywoływana tylko wtedy, gdy wynik jest kierowany na terminal (nie do pliku). Umieść alias w pliku /etc/bashrc jeśli chcesz, aby był on zawsze dostępny dla wszystkich uzytkowników w systemie. Aliasy to bardzo wygodny sposób na dostosowania systemu do swoich potrzeb. Wpisz samo "alias", aby zobaczyć listę wszystkich aliasów w systemie. Użyj unalias nazwa_aliasu by usunąć jeden z nich.

adduser nazwa_użytkownika
useradd nazwa_użytkownika
(Dwie komendy robiące to samo. Używaj zamiennie). Tworzy nowe konto (musisz być na koncie root'a). Na przykład adduser barbara Nie zapomnij o ustawieniu hasła dla nowego użytkownika. Katalogiem domowym nowego użytkownika będzie /home/user_name.

userdel nazwa_użytkownika
Usuwa konto (musisz być root'em). Katalog domowy użytkownika i niedosłana poczta wymagają osobnego potraktowania (ręcznie, ponieważ musisz zdecydować, co zrobić z tymi plikami).

groupadd group_name
(jako root) Tworzy nową grupę w twoim systemie. Nie jest to niezbedne na domowym komputerze, ale może być bardzo przydatne, nawet na domowej maszynie z kilkoma użytkownikami.

Na przykład, mogę utworzyć grupę "przyjaciele", następnie zmodyfikować plik /etc/group i dodać nazwę mojego konta i nazwy kont moich przyjaciół do linii, opisującej właśnie tą grupę. Linia ta może wtedy wyglądać tak:
przyjaciele:x:502:stan,pete,marie
Następnie mogę zmienić prawa dostępu do wybranych plików, tak żeby pliki należały do mnie i do grupy "przyjaciele"
chgrp przyjaciele mój_plik
Dzięki temu, wymienieni członkowie tej grupy mogą posiadać specjalne prawa dostępu do tych plików, których reszta świata nie posiada:
chmod g=rw,o= mój_plik
Alternatywą mogło by być nadanie praw do zapisu dla każdego, co było by definitywnie niebezpieczne, nawet na domowym komputarze.

groups
Wymienia grupy, do których bieżący użytkownik należy.

passwd
Zmienia hasło na aktualnym koncie. Jeśli jesteś root'em, możesz zmienić hasło dowolnego użytkownika, używając:
passwd nazwa_użytkownika

chfn
(="change full name" czyli zmień pełną nazwę). Zmienia informacje o tobie (pełne imię i nazwisko, numer pokoju, numer telefonu, etc.). Informacja ta jest wyświetlana, gdy wykona się komendę finger z twoją nazwą_konta.

chage -M 100 nazwa_użytkownika
(= "change age" czyli zmień wiek). Ustawia wygaśnięcie hasła na 100 dni dla nazwa_użytkownika.

chmod perm filename
(=change mode czyli zmień prawa dostępu) Zmienia prawa dostępu do pliku, który jest twoją własnością (chyba, że jesteś root'em, bo wtedy możesz zmienić dowolny plik). Możesz ustawić prawa dostępu w trzech aspektach: czytanie (r), zapis (w), wykonanie (x) dla trzech klas użytkowników: właściciel (u), członkowie grupy, do której należy plik (g), inni w systemie (o). Sprawdź aktualne prawa dostępu, używając:
ls -l filename
Jeśli do pliku dostęp mają wszyscy we wszystkich aspektach, komenda ta pokaże:
rwxrwxrwx
Pierwsze trzy znaki pokazują prawa dla właściciela pliku, drugie trzy dla grupy, do której należy plik, i kolejne trzy to prawa dla pozostałych ("reszty świata"). Brak zezwolenia jest pokazywany jako "-".
Gdy nadajesz prawa, używane są następujące symbole: "u" = właściciel pliku, "g" = grupa, do której należy plik, "o" = inni, "a"=all, czyli wszyscy, mianowicie właściciel, grupa i reszta, "=" =ustaw prawo na ..., "+" (dodaj prawo), "-" = zabierz prawo, "r" = prawo do czytania pliku, "w" = prawo do zapisu do pliku, czyli jego modyfikowania, "z" = prawo do wykonania pliku.

Na przykład ta komenda doda prawa do czytania pliku junk dla wszystkich (=użytkownik+grupa+reszta):
chmod a+r junk
Ta komenda usunie prawa do wykonania pliku przez resztę świata:
chmod o-x junk
Zobacz także tutaj jeśli potrzebujesz więcej informacji.
Możesz ustawić domyślne prawa dostępu do wszystkich plików, które tworzysz, używając komendy umask (zobacz man umask).
chown nazwa_nowego_właściciela nazwa_pliku
chgrp nazwa_nowej_grupy nazwa_pliku
Zmień właściciela i grupę pliku. Powinieneś użyć tych dwóch komend po skopiowaniu pliku, w celu używania przez kogoś innego. Tylko właściciel pliku może go skasować.

lsattr files
Pokazuje atrybuty pliku (plików). Niezbyt często używanym gdyż większośc atrybutów wciąż nie jest zaintempletowana. Atrybuty mogą być zmieniane, przy użyciu komendy chattr . Atrybuty to:
A=nie uaktualniaj czasu ostatniego dostępu do pliku, gdy jest on modyfikowany, S=synchroniczne uaktualnianie, a=do tego pliku możliwe jest tylko dopisywanie, c=kompresja pliku na poziomie jądra - jeszcze nie zaimplentowany, i=plik niezmienny, d=no dump [ktoś wie o co chodzi? - dop. tłum.], s=bezpieczne kasowanie, u=plik, który można odkasować (undelete) - jeszcze nie zaimplentowany.

su
(=podmiana identyfikatora użytkownika) Przejście na konto superużytkownika (=root) (będziesz zapytany o hasło). Wpisz "exit" by wrócić na swoje poprzednie konto. Nie wyrabiaj sobie nawyku codziennej pracy na koncie root'a. Konto to służy celom administracji systemem, a komenda su ułatwia ci do niego dostęp, gdy go potrzebujesz. Możesz także użyć "su" by przejść na konto dowolnego innego użytkownika w systemie, np. su barbara sprawi, że będę "barbarą" (potrzebne jest hasło, chyba, że jesteś na koncie root'a).

cat /var/log/httpd/access_log
Pokazuje, kto łączył się z twoim serwerem http (apache), od czasu gdy logi ostatnio były "rotowane" (normalnie "rotowane" raz dziennie, gdy uruchamia się cron) [w RedHat'ach, które widziałem było to raczej raz w tygodniu - dop. tłum.] Poprzednim plikiem logu jest access_log.1, jeszcze starszy to access_log.2, etc.

cat /var/log/secure
(jako root) Sprawdź ważny log systemowy. Dobrym pomysłem jest robienie tego od czasu do czasu, jeśli jesteś podłączony do internetu.

ftpwho
(jako root) Pokazuje, kto jest aktualnie podłączony do twojego serwera ftp.

SVGATextMode 80x25x9
SVGATextMode 80x29x9
(jako root) Zmienia rozdzielczość tekstu na terminalu tekstowym. W powyższym przykładzie (druga linia) zmieniłem ekran tekstowy na 80 kolumn i 29 linii, ze znakiem o wielkości 9 piksli. Pierwsza linia określa rozdzielczość, która zawsze działa, więc jeśli druga rozdzielczośc nie zadziałała na moim systemie, mogę nacisnąć dwukrotnie <Strzałkę_w_górę> i <Enter> by odzyskać kontrolę nad ekranem. Możliwe tryby graficzne zależą od twojej karty graficznej i częstotliwości synchronizacji twojego monitora -- musiałem zmodyfikować (jako root) plik /etc/TextConfig i odkomentować właściwe linie, by SVGATextMode wiedział, co mój system potrafi.

kernelcfg
(jako root w X-terminal'u) Graficzna aplikacja do dodawania/usuwania modułów z jądra. Moduł to jak sterownika urządzenia -- kawałek jądra Linuksa, który zapewnia wsparcie dla poszczególnego kawałka sprzętu. Możesz uzyskać to samo na linii komend, używając komendy insmod.

lsmod
(= list modules czyli listuj moduły). Pokazuje listę aktualnie załadowanych modułów jądra.
List currently loaded kernel modules. A module is like a device driver--it provides operating system kernel support for a particular piece of hardware or feature. Moduł to jak sterownika urządzenia -- kawałek jądra Linuksa, który zapewnia wsparcie dla poszczególnego kawałka sprzętu lub jakiejś jego funkcji.

modprobe -l |more
Pokazuje listę wszystkich modułów dostępnych dla twojego jądra. Aktualnie dostępne moduły są określane poprzez kompilację jądra. Każdy dostępny moduł/funkcja może być skompilowana albo "na stałe" (szybkie, nieusuwalne), "moduł" (może wolniej, ale ładowane/usuwalne na żądanie), albo można jej w ogólne nie dodawać. Wszystkie moduły, które są dostępne dla twojego jądra (z którymi jądro było skompilowane) są umieszczone jako pliki w katalogu /lib/modules więc przeglądanie go może być czasami pomocne.

modprobe sb
Ładuje moduł soundblaster'a (sb).

insmod parport
insmod ppa
(jako root) Ładuje do jądra moduły (moduł to w dużym przybliżeniu odpowiednik DOS'oweg sterownika użądzenia). W tym przykładzie pokazuje jak załadować do jądra moduły odpowiedzialne za wsparcie dla zewnętrznego napędu ZIP na porcie równoległym (wydaje się, że istnieją problemy ze zmuszeniem zewnętrznego napędu ZIP do działania w żaden inny sposób w RH 6.0 i RH 6.1).

rmmod nazwa_modułu
(jako root, nie musisz tego koniecznie wiedzieć). Usuwa moduł nazwa_modułu z jądra.

depmod -a
(jako root) Zbuduj tablelę zależności modułów dla nowego jądra. Nie jest to niezbędne, chyba że zmodyfikowałeś /etc/modules i zamierzasz zrestartować system.

setserial /dev/cua0 port 0x03f8 irq 4
(jako root) Ustaw niestandartowe parametry portu szeregowego. Ten przykład pokazuje standartowe ustawienia dl pierwszego portu szeregowego (cua0 lub ttyS0). Standartowe ustawienia PC dla drugiego portu szeregowego (cua1 lub ttyS1) to: adres portu wejścia/wyjścia 0x02f8, przerwanie 3. Trzeci port szeregowy (cua2 lub ttyS2): 0x02e8, przerwanie 3. Dodaj swoje ustawienia do /etc/rc.d/rc.local jeśli chcesz, aby były one uaktywniane przy starcie systemu. Zobacz man setserial, jest tam dobry opis.

tunelp
(jako root, żadko potrzebne) Ustawia parametry portu równoległego.

fdisk /dev/hda
(= "fixed disk" czyli "gotowy dysk". Jako root.) Linuksowe narzędzie do partycjowania dysku (DOS ma narzędzie o tej samej nazwie). W powyższym przykładzie, określiłem że chciałbym partycjonować pierwszy twardy dysk na pierwszym kanale IDE, czyli hda. Na twoim miejscu zrobił bym kopie bezpieczeństwa swoich danych przed użyciem fdisk'a na dowolnej partycji. Nie znam nikogo, kto lubi używać fdisk (zarówno wersji DOS'owej jak i linuksowej) -- wolę łatwiejszego w użyciu cfdisk, zobacz następną komendę.

cfdisk /dev/hda
(jako root) Narzędzie do dzielenia na partycje twardego dysku przy pomocy menu. Łatwiejsze w użyciu, niż fdisk.

cd /usr/src/linux-2.2.14
make xconfig
(jako root w X-terminal'u). Miła graficzna nakładka na konfigurację opcji jądra, potrzebną przed jego kompilacją.
(Nazwa katalogu zawiera wersję twojego jądra Linuksa, więc możesz potrzebować użyć innej nazwy katalogu, jeśli wersja twojego jądra to nie 2.2.14, użyta w tym przykładzie. Ponadto, potrzebujesz mieć zainstalowanego "Tk" oraz kod źródłowy jądra.) Alternatywą do "make xconfig" jest "make config" (uruchamia skrypt, zadający ci pytania w trybie tekstowym) oraz "make menuconfig" (uruchamia menu w trybie tekstowym). Zobacz less /usr/doc/HOWTO/Kernel-HOWTO jeśli potrzebujesz więcej informacji.
Po konfiguracji opcji nowego jądra, możesz przystąpić do jego kompilacji, wydając następujące komendy:
make dep
make bzImage
Ostatnia z tych komend będzie potrzebowała nieco czasu (może 0,5 godz. albo 2 godz. w zależności od twojego sprzętu. Tworzy ona plik "bzImage", który jest twoim nowym jądrem. Następnie:
make modules
make modules_install
Masz teraz nowe jądro i moduły, więc możesz je zainstalować -- instalacja obejmuje skopiowanie nowych plików do katalogu /boot i zmodyfikowaniu pliku /etc/lilo.conf byś mógł wybrać w czasie uruchamiania systemu, które jądro (stare czy nowe) uruchomić. Przeczytaj ten rozdział, gdzie są szczegóły odnośnie konfiguracji jądra. Pomocnym może być także przeczytanie /usr/doc/HOWTO/Kernel-HOWTO i zapewne man depmod. Konfiguracja, kompilacja i instalacja nowego jądra nie jest wcale trudna ale MOŻE doprowadzić do problemów, jeśli nie wiesz, co robisz. (w najgorszym wypadku, jeśli nie będziesz w stanie uruchomić komputera ani nie będziesz potrafił naprawić systemu po uruchomieniu z dyskietki, możesz potrzebować reinstalacji). Kompilacja nowego jądra jest też dobrym sposobem na przetestowanie sprzętu, ponieważ wymaga ona ogromnych ilości przeliczeń. Jeśli twój sprzęt jest "walnięty", najprawdopodobniej w czasie kompilacji otrzymasz błąd "signal 11" (przeczytaj bardzo dobry /usr/doc/FAQ/txt/GCC-SIG11-FAQ).


ldconfig
(jako root)
Odtwarzą dowiązania i cache "ładowacza" dynamicznych bibliotek ("ld"). Możesz potrzebować uruchomić ldconfig po instalacji nowej dynamicznej biblioteki w systemie. (Jest on także uruchamiany przy każdym starcie komputera, więc jeśli zrestartowałeś maszynę, nie musisz go uruchamiać ręcznie).

mknod /dev/fd0 b 2 0
(=utwórz node, jako root). Ręcznie tworzy plik urządzenia. Ten przykład pokazuje, jak utworzyć plik urządzenia, oznaczającego pierwszy napęd dyskietek i może być być użyteczny, jeśli kiedyś przypadkiem go sobie skasujesz. Opcje to: b=urządzenie blokowe, c= urządzenie znakowe (character), p= urządzenia FIFO, u=niebuforowane urządzenie znakowe (character). Dwie liczby oznaczają główny i podrzędny numer urządzenia. Normalnie nie znał bym parametrów wymaganych przez mknod. Żeby więc utworzyć urządzenia, przywykłem czytać man MAKEDEV gdzie można znaleźć nazwę urządzenia a następnie uruchamiam skrypt /dev/MAKEDEV który rozpoznaje urządzenia po ich nazwach --zobacz następną komendę.

cd /dev
./MAKEDEV audio
(jako root). Odtwarza urządzenia "audio", które w jakiś sposób zniszczyłem. Zobacz ponadto poprzednią komendę.

fdformat /dev/fd0H1440
mkfs -c -t ext2
(=formatowanie dyskietki, dwie komendy, jako root) Przeprowadź niskopoziomowe formatowanie dyskietki w pierwszym napędzie (/dev/fd0), w wysokiej gęstości (1440 kB). Następnie utwórz na niej system plików Linuksa (-t ext2), ze sprawdzaniem/zaznaczaniem złych bloków (-c). Tworzenie systemu plików jest równoważne z wysokopoziomowym formatowaniem.

badblocks /dev/fd01440 1440
(jako root) Sprawdź dyskietkę o wysokiej gęstości pod kątem występowania złych bloków i wyświetl rezultat na ekranie. Parametr "1440" określa, że 1440 bloków jest sprawdzanych. Tak komenda nie modyfikuje zawartości dyskietki.

fsck -t ext2 /dev/hda2
(=sprawdzanie systemu plików, jako root) Sprawdź i napraw system plików, na przykład po "nieczystym" zmaknięciu systemu, z powodu awarii zasilania. Powyższa komenda sprawdza partycję hda2 i system plików ext2. Zdecydowanie powinieneś uruchomić Linuksa w trybie jednoużytkownikowym, by to wykonać (wpisz "linux single" po znaku zachęty LILO albo uzyj init 1 jako root, by przejść do tego trybu). Jeśli w czasie naprawiania program napotka błędy, zaakceptuj jego propozycje naprawy.

dd if=/dev/fd0H1440 of=floppy_image
dd if=floppy_image of=/dev/fd0H1440
(dwie komendy, dd="data duplicator") Utwórz obraz dyskietki o nazwie "floppy_image" w bieżącym katalogu. Następnie skopiuj floppy_image (plik) na inną dyskietkę. Działa jak dosowy "DISKCOPY".

/sbin/chkconfig
Narzędzie do sprawdzania/włączania/wyłączania usług systemowych na różnych poziomach pracy. Typowo, zwyczajnie używam RedHat'toskiego narzędzia setup jeśli potrzebuję włączyć/wyłączyć usługę, ale chkconfig daje dodatkowe możliwości, jakich tylko możesz potrzebować.

SuperProbe
(jako root). Narzędzie do określania typu karty grafiki i ilości jej pamięci.