[Dj.Kisiel]

Procesory firmy AMD



Jeśli naprawdę chcemy zabrać się za podkręcanie to musimy pamiętać o kilku najważniejszych podzespołach, które odpowiadają za bezpieczne podkręcanie procesora. Najważniejszy jest zasilacz. Podzespół, który często przez użytkowników PC jest pomijany, odpowiada za dostarczenie odpowiedniego napięcia naszemu pecetowi. Ważna jest jego moc, zastosowane zabezpieczenia, wykonanie oraz stabilność podawanych napięć. Podzespołem, który odpowiada za możliwość podkręcania jest płyta główna. Powinna ona mieć możliwość regulacja napięć, dzielników oraz timingów pamięci ram. Równie ważny jest stabilny system zasilający procesor oraz rozmieszczenie elementów.
Na początek kilka trudnych pojęć, które tak tłumaczy wikipedia:
HT-Jest to łącze typu punkt-punkt, umożliwiające połączenie ze sobą dokładnie dwóch urządzeń. Konieczne jest do tego łącze dwukierunkowe zasadniczo składające się z dwóch łącz jednokierunkowych (nie musi być symetryczne - łącza w różnych kierunkach mogą mieć różną szerokość). Szerokość pojedynczego łącza jednokierunkowego może wynosić od 2 do 32 bitów.
HTT-Występuje w wielu architekturach komputerów PC jako magistralą łączącą CPU z kontrolerem pamięci. Składa się ona z linii adresowych, linii danych oraz linii sterowania. Parametry HTT (liczba linii poszczególnych typów, częstotliwość) zależne są od zastosowanego procesora.
Dzielnik(memlock)- Ustawianie nominalnej wartości taktowania dla pamięci ram. Dla przykładu pamięci 800MHz możemy ustawić aby chodziły na 667MHz i podkręcić je razem z procesorem do 800MHz.
Zanim zabierzemy się za podkręcanie warto zaopatrzyć się w kilka bardzo potrzebnych programów. Poniżej krótka lista wraz z opisem.

CPU-Z- Program dzięki, któremu możemy odczytać aktualne ustawienia procesora oraz pamięci Ram.

CoreTemp-Tym programem odczytujemy temperaturę procesora prosto z rdzenia. Zalecam szczególnie dla osób które posiadają chłodzenie wodne, pasywne lub radiator z wolnoobrotowym wiatrakiem. Polecam go z tego powodu, gdyż płyta główna posiada czujnik tuz obok socketu procesora więc obieg powietrza wpływa na temperaturę wokół gniazda, a nie zawsze wewnątrz procesora.

Orthos- tym programem testujemy stabilność przetaktowywanego komputera. Testuje on procesor i pamięć.

SuperPi- Malutki benchmark, dzięki któremu możemy zobaczyć jakie efekty przyniosło zwiększenie taktowań.

ClockGEN- Gdy trafi nam się naprawdę dobry procesor lub znamy jego mozliwości możemy zwiększać tym oto programem jego taktowanie prosto z poziomu systemu operacyjnego.

MemSET-Program, który potrafi zmieniać timingi pamięci DDR2 z poziomu OS. Po zakończeniu badania stabilności ustawienia trzeba i tak wprowadzić do biosu.

A64Tweaker -to samo co wyżej tylko dla pamięci DDR.

A64 memory helper- Program pomocny do obliczania taktowania pamięci przy zastosowaniu różnych mnożników oraz dzielników.

Przede wszystkim zastosowany proces technologiczny 90nm spowodował znaczne zmniejszenie poboru energii i co za tym idzie zmniejszenie temperatury. W stresie nie powinna ona przekraczać 55* Celsjusza. Kolejną ważna sprawą jest częstotliwość pracy szyny HT. Dla procesorów na s. 754 nie powinno sie przekraczać wartości 800MHz, dla s.939, AM2 1000MHz. Lecz z własnego doświadczenia wiem, że niekiedy procesory pracują na szynach 1300 czy nawet 1500MHz. Wartość tą jest bardzo łatwo obliczyć. Szybkość szyny Ht= wartość sygnału HTT*mnożnik HT. Ponadto trzeba uważać na częstotliwość taktowania pamięci RAM. Jeśli zaczyną pojawiać się blue screeny(czyli niebieski ekran informujący o rozpoczęciu zrzucania zawartości pamięci Ram na dysk twardy) należy obniżyć ich taktowanie domyślne. Myślę, że podstawy są juz jasne więc możemy przejść do konkretnego podkręcania.

[Dj.Kisiel]

Zaczynamy. Na początek musimy wyczuć na jakim maksymalnym HTT płyta sie uruchomi. W tym celu obniżamy mnożnik procesora do 5 lub 6, ustawiamy najniższy dzielnik dla pamięci oraz mnożnik szyny HT na 2x (warto także podnieść napięcia na procesor pamięć ram oraz mostek NB) HTT podnosimy stopniowo co 7, 10 czy 15MHz. Za każdym razem dając czas komputerowi do uruchomienia systemu operacyjnego. Następnie krótka sesja orthosa (ok. 15 minut)i tak w kółko. W pewnym momencie system przestanie sie uruchamiać lub zaczną występować samoczynne restarty. Gdy system nie będzie chciał sie uruchomić, będzie oznaczać to koniec możliwości płyty.

Następnie musimy sprawdzić możliwości podkręcania naszej pamięci RAM. W tym celu mnożnik procesora ustawiamy na 5 lub 6, ustawiamy domyślne timingi pamięci oraz dzielnik CPU/RAM, podnosimy napięcie na procesor oraz moduły kości pamięci. W tym momencie zalecam ustawić takie napięcia na jakich chcemy pracować na codzień. Dla procesora lepiej nie przekraczać 1,55V a dla płyty głównej 1,5V. Napięcia na jakich powinna pracować dana pamięć można znaleźć na stronie producenta. Przypominam, że zalecane napięcia są z reguły zaniżone o ok 0,2-0,3V, z obawy o mogące wystąpić awarie, a tak pamięć pracuje poniżej górnej granicy. Dość już przygotowań, zabierajmy się do pracy. Zwiększamy częstotliwość HTT co 2-5MHz. Za każdym razem dokonujemy dokładnego testu za pomocą SuperPI (co najmniej próbka 8M) oraz programu Orthos Stress Ram. Oba testy powinny chodzić równocześnie. Taktowanie pamięci sprawdzamy za pomocą programu CPU-Z. Gdy dojdziemy do momentu, gdzie w testach będą pojawiały się błędy zapisujemy sobie ostatnią stabilna wartość. Gdy pragniemy uzyskać jeszcze wyższą wydajność możemy popracować nad zmianą timingów. Dość często zdarzają się przypadki, że pamięć nielubi wysokich taktowań, lecz potrafi pracować z niskimi opóźnieniami. Zasada jest jedna: Im niższe timingi-tym wyższa wydajność. Lecz czasami zdarza się, że zmiana drobnego opóźnienia na większe będzie pozwalała podkręcić się pamięciom o 10 czy 15MHz wyżej. W takim wypadku warto jest zwiększyć timing na rzecz taktowania. Po krótce opiszę najważniejsze z nich.

CL - tCL to są przykładowe opóźnienia, które określają liczbę cykli zegara magistrali, jakie mijają od wydania przez procesor polecenia aktywacji wybierania kolumny, do momentu przekazania danych do bufora w kontrolerze pamięci. Producenci pamięci często podają najlepszą wartość opóźnienia jako CL.

RP - tRP parametr RP określa liczbę taktów zegara, jaka jest potrzebna do przywrócenia danym ich pierwotnej lokalizacji, zamknięcia banku lub też liczbę cykli wymaganą do stronicowania pamięci przed wykonaniem kolejnego polecenia aktywacji banku.

RCD - tRCD określa, ile taktów zegara jest wymagana po wykonaniu polecenia CAS i zlokalizowania w ten sposób potrzebnej kolumny, do wykonania ładowania RAS. Przy ustawieniu na wartość dwa, może wzrosnąć wydajność nawet do 4 %.

RAS - tRAS określa natomiast ilość cykli wymaganych do wykonania komendy aktywacji jednego z banków pamięci, zanim załadowanie adresu wiersza może zostać wykonane.

Do zmiany timingów z poziomu systemu operacyjnego możemy posłużyć się programem MemSet (w przypadku pamięci DDR2) lub A64Tweaker ( w przypadku pamięci DDR). Możemy robić to w ten sposób, że zapuszczamy Orthosa na test Large in-place FFTs. Co 5 minut testu zmieniamy jeden parametr pamięci operacyjnej. Gdy wystąpią błędy, nie możemy się zniechęcać, musimy próbować dalej. Przywracamy ostatni zmieniony timing na stabilny i zabieramy się za kolejny. Praca żmudna, lecz na pewno przyniesie wymierne efekty. Niestety w pewnym momencie trafimy na granicę fizycznych możliwości pamięci i choćby drobna zmiana będzie powodowała błędy. W przypadku timingów warto zapisać sobie na kartce wszystkie stabilne ustawienia pamięci, gdyż zapamiętanie ich może okazać się trudne. Teraz możemy przejść do testowania procesora.

Gdy wiemy jakie przetaktowywanie znosi płyta główna oraz pamięć ram zabierzmy się za procesor. Ustawiamy najniższy dzielnik CPU/RAM, domyślny mnożnik procesora oraz zwiększamy napięcia szczególnie na procesor oraz płytę główną. Zmieniamy mnożnik szyny HyperTransport na 2 czy 3. Nie przejmujmy się niskim taktowaniem HT ponieważ jej różne taktowania nie zmieniają wydajności naszego PC. Można dovoltować też odrobinę pamięć. Tak jak w przypadku testowania możliwości płyty oraz pamięci operacyjnej zwiększamy częstotliwość HTT krokami co 5-10MHz. Stabilność możemy testować SuperPI (próbka 32M) oraz Orthosem (Small FFTs stress CPU). W czasie testów procesora bacznie obserwujmy temperaturę rdzenia. Gdy zaczną pojawiać się pierwsze oznaki niestabilności powracamy do wcześniejszych ustawień. Gdy dana wartość nie jest satysfakcjonująca, możemy spróbować również na innym mnożniku procesora ale przypadki, gdy dany mnożnik słabo znosi OC są skrajnie sporadyczne więc nie będę się tym zajmował.

Gdy wiemy jak przetaktowywuje się każdy podzespół z osobna trzeba scalić te trzy elementy w całość. Najprościej będzie jeśli zademonstruje to na przykładzie. Założymy, że nasza płyta główna jest w pełni stabilna na HTT=350MHz, pamięć ram potrafi pracować z taktowaniem 260MHz (520DDR), górna granica stabilnego taktowania procesora to 2700MHz (max. Mnożnik procesora to x10).

Gdybyśmy ustawili taktowania na poziomie 2700MHz (270x10) to nie wyrabiała by pamięć, gdyż była by ona taktowana na poziomie 270MHz. Gdybyśmy ustawili 2600MHz (260x10) pamięć by nas nie blokowała, lecz procesor miałby jeszcze zapas niewykorzystanej mocy. W takim wypadku pozostaje nam bawienie się dzielnikami oraz mnożnikami. Ustawianie dzielnika dla pamięci na 166MHz nie ratuje sytuacji, gdyż pamięć taktowana by była zaledwie 225MHz. Załóżmy, że zmniejszamy mnożnik na x9, a sygnał HTT na wartość 300MHz. W takim wypadku procesor taktowany jest wartością 2700MHz, a pamięć 245MHz. Takim sposobem udało nam się dojść do pewnego kompromisu. Oczywiście zawsze, gdy RAM pracuje na ustawieniach poniżej granicy możliwości jest szansa, że uda nam się zmienić jakiś z timingów co przyniesie nam zwiększenie wydajności. Do takich dywagacji ?na sucho? pomocny będzie program A64 memory helper.